( Sumber : Buku Jambar Hata )
Aha do alana umbahen na songon i?
Mangihuthon pingkiran ni panurat tar songon on do: la angka adat dohot uhumna, sai godangan do i dihatahon marrupahon ( berbentuk ) umpama manang umpasa. Jala ingkon songon i do antong asa "lebih meresap" tu pangkilalaan. Molo naeng pasingot sada halak iba rupani jala nidok: "Ua jolo tangkas ma pingkiri hata sidohononmu", ba nunga uli i nian. Alai lobi hona ( lebih berkesan, lebih efektif ) dope hata sipasingot i, molo martompa umpama, jala nidok:Jolo nidilat bibir asa nidok hata.
Songon i muse rupani molo naeng ondolhononhon hasisintong ni sada (pangalaho), umpamana: "Ingkon patut do tongtong pasangapon jala oloan hulahula", lebih berkesan do i, molo tinambahon tusi: "songon hata ni umpasa ni ompunta sijolo-jolo tubu,"
Hata pe na hata, pangidoan ni hula-hula do situruton.
Di toru on pinaihut do songon contoh ragam-ragam ni angka umpama dohot umpasa i.
Sinuat adat dohot uhum, sibahen na horas.
2. Namangonai tu kewajiban menuruti adat:
Ompu Raja di jolo martungkot sialagundi,
Angka na uli tinonahon ni angka ompunta parjolo, siihuthonon ni hita na di pudi.
3. Namangonai tu kepatuhan taradop raja dohot pasangap hula-hula:
Molo marsuru raja dae do so oloan.
Di jolo raja sipareahan,
Di pudi sipaimaon.
4. Namangonai tu janji (padan):
Habang ambaroba, paihut-ihut rura,
Padan naung nidok, ndang jadi muba-uba.
5. Namangonai tu arta tean-teanan:
Molo tinean uli, Ingkon teanon do dohot gora.
6. Namangonai
tu singir dohot utang:
Jolo
binarbar do sumban, asa binarbar pandingdingan,
Jolo
ginarar do utang, asa tinunggu parsingiran.
Molo
mauas haluang, laho ma tu dangir-dangir,
Molo
nunga di udean parutang, ndang margogo be parsingir.
7. Namangonai
tu pardongan saripeon:
Molo mate hahana, anggina ma maningkii.
Ansuan sisada-sada, pago di panguaan,
Sisamudar sisamarga, tongka masibuatan.
Sidangka ni arirang,
Na so tupa sirang.
8. Namangonai
tu parmusuon:
Ndang
boi bingkas bodil so jolo sampak aek (Lapatanna:
so jolo adong ala).
Pisang
na marsantung ndang tabaon (Lapatanna:
Jolma na marsomba jala menyerah ndang boi bunuon. Laos songon i do nang boru-boru
nadenggan pamatangna, ndang boi uhumon).
9. Manontuhon uhum:
Panggu maniktihi, hudali mangula
saba:
Molo baoa do na magigi (di niolina),
ba simagomago ugasanna.
Na sada gabe dua na tolu gabe onom, utang ni sipahilolong.
Pat ni lote tu pat ni satua;
Sai mago do pangose, mamora na niuba.
Na
tartolon jabu, anak ni manuk daonna. Lapatanna:
Tartolon jabu mandok: pilit-pilit ibana manopot podomanna, gabe laho tu podoman
ni anggiboruna manang baona rupani. Jotjot do masa na songon i na jolo ala so
marbilut, jabu, jala olo do sipata 5 ripe maringanan di sada jabu. Tole muse
somalna so galak lampu borngin i. Jadi asa unang adong bada manang hansit ni
roha ingkon manopoti sala ma na tartolon jabu i marhite na maneat manuk
panganon ni sude isi ni jabu i.
Molo ro tuhas, gana ma daonna.
10.
Mangalehon poda:
a. Molo litok aek di toruan, tingkiron ma tu julu.
b. Unang songon taganing marguru tu anakna.
Jolo sinungkun marga, asa binoto partuturan.
Ingot ma ho di poda doshon sisolhot do tamue.
k. Gakgak halimponan, unduk dapotan.
l. Unang songon tortor ni Nansengkang;
Asa haru sangkang, rais hae-haena.
m. Unang binahen ale-ale tu na potpot
togu-togu tu na bagas.
Lapatanna: unang songon na mangurupi hape
mangarugihon.
n. Unang halak-halahi lombang, hotor-hotori
na niulang.
Lapatanna:
mangkalojahon na so marguna.
o. Ndang jadi pos roha marhalang ulu
saganon.
Lapatanna: membiarkan yang berbahaya.
p. Marbagai di na otik, mardua di na
godang.
q. Ndang tarpaninggalahan bara
tarparulos sangkotan.
Lapatanna:
ndang tarpangasahon be hamoraon na adong hian hape ndang adong be.
r. Ndang tarungkit batang batu,
tarharhari puduan mate.
Lapatanna:
ndang tarula na so "mungkin".
Ndang
dos umpama dohot umpasa. Ia umpama boi ma i tarpatudos tu
"pepatah" di hata Indonesia, jala umpasa tu
"pantun". Ia umpama ndang boi pauba-ubaon. Umpamana hata ni
umpama: "Tedek songon indahan di
balanga", ndang boi paubaon i jala dohonon rupani: "Tedek songon juhut di balanga".
Alai
ianggo umpasa boi do pauba-ubaon manurut tu pangalaho ni ulaon i. Rupani, di
tingki ulaon unjuk, didok ma:
Sahat ma hita leleng mangolu, jala sahat tu panggabean.
Alai di tingki ulaon marhontas tu
hamusuan najolo didok ma:
Sahat ma hita saur mangolu, alai musunta marragean.
Laos
boi do ubaon umpasa i, marhite na manambai manang paasingkon deba hatana asa
dumenggan jala tumoho, rupani:
Pinungka ni angka ompunta parjolo siihuthonon ni hita na di pudi.
Ubaon ma i gabe:
Angka na uli pinungka ni angka ompunta parjolo, siihuthonon ni hita na parpudi.
2)
Bintang na rumiris tu ombun na sumorop, Anak pe antong riris, boru pe torop.
Tinambaan hatana asa lam
denggan, jadi nidok ma:
Anak pe antong riris, boru pe torop, Angka sioloi Tuhan.
3)
Agia pe lapa-lapa asal di toru ni sobuon, Agia pe malap-alap asal ma di
hangoluon.
Roa do umpasa on begeon, jadi niuba ma
songon on:
Sai unang ma malap-alap molo nunga di hangoluon.
Ia
angka umpama boi dohonon, songon na statis do, ndang berkembang, alai ianggo
umpasa martamba-tamba do. I ma alana umbahen na adong di tingki on na tagoari
"umpasa modern", rupani:
Di
toru on pinaihut do manang piga umpama dohot umpasa na boi pangkeon di tingki
pangkataion adat manang pangkataion si- ganup ari, tamba ni naung tarsurat di
jolo.
0 comments:
Posting Komentar